Người Parsi ở Mumbai: cộng đồng nhỏ giữ gìn truyền thống thế nào
Người Parsi là cộng đồng theo đạo Zoroastrian có tổ tiên rời Ba Tư sang Ấn Độ từ hơn một nghìn năm trước. Dù chỉ chiếm phần rất nhỏ dân số, họ để lại dấu ấn sâu đậm ở Mumbai: từ các tập đoàn công nghiệp, bệnh viện, trường học đến quán cà phê, món dhansak và những khu nhà Parsi Colony yên bình. Ngày nay cộng đồng đối mặt với dân số giảm, nhưng vẫn giữ đền thờ lửa, lễ Navroz, nghi lễ navjote và ẩm thực đặc trưng. Du khách có thể cảm nhận văn hóa Parsi qua kiến trúc, quán ăn và những khu phố như Dadar Parsi Colony.
Từ Ba Tư đến Bombay
Theo truyền thuyết được ghi trong văn bản Qissa-i Sanjan, một nhóm người Zoroastrian rời Ba Tư sau khi đế chế Sassanid sụp đổ, cập bờ biển Gujarat và được vị vua địa phương cho định cư ở Sanjan. Câu chuyện nổi tiếng kể rằng nhà vua đưa một bình sữa đầy để ngụ ý vương quốc không còn chỗ, vị trưởng lão Parsi hòa đường vào sữa, ý nói họ sẽ hòa nhập làm ngọt thêm cộng đồng mà không làm tràn.
Khi người Anh phát triển Bombay từ thế kỷ 17, nhiều gia đình Parsi chuyển đến làm thương nhân, thợ đóng tàu, nhà thầu. Họ nhanh chóng trở thành một trong những cộng đồng giàu có và có ảnh hưởng nhất thành phố.
Dấu ấn Parsi trên Mumbai
- Kinh doanh: nhiều tập đoàn lớn của Ấn Độ do gia đình Parsi sáng lập, như Tata và Godrej.
- Khoa học: nhà vật lý Homi Bhabha, người đặt nền móng chương trình nghiên cứu hạt nhân của Ấn Độ, là người Parsi.
- Từ thiện: bệnh viện, trường học, thư viện, đài phun nước, nhà nghỉ cho người nghèo mang tên các nhà hảo tâm Parsi khắp Nam Mumbai.
- Kiến trúc: nhiều công trình nổi tiếng do Parsi tài trợ, kể cả khách sạn Taj Mahal Palace do Jamsetji Tata xây dựng.
- Văn hóa: sân khấu Parsi thế kỷ 19 có ảnh hưởng lớn đến kịch và điện ảnh Hindi sau này.
Một vòng đi bộ ở Fort sẽ cho bạn thấy dấu ấn này, gợi ý trong bài tuyến đi bộ di sản kiến trúc.
Đức tin và đền thờ lửa
Đạo Zoroastrian thờ Ahura Mazda và đề cao ba nguyên tắc: suy nghĩ tốt, lời nói tốt, việc làm tốt. Lửa là biểu tượng của sự thanh khiết, được giữ cháy liên tục trong đền thờ. Mumbai có các đền thờ lửa cấp cao Atash Behram và nhiều đền nhỏ agiary. Theo truyền thống, chỉ người Parsi và Irani theo đạo được vào bên trong, du khách chỉ ngắm kiến trúc bên ngoài với tượng sinh vật có cánh kiểu Ba Tư trên cổng.
Tháp Im lặng ở Doongerwadi trên đồi Malabar là nơi người Parsi theo truyền thống đặt thi hài cho chim ăn xác, vì đất, lửa, nước được coi là thiêng không được làm ô uế. Khu vực này hoàn toàn khép kín với người ngoài. Do số lượng kền kền giảm mạnh, cộng đồng đã tranh luận về các phương pháp thay thế.
Lễ hội và nghi lễ
| Dịp | Ý nghĩa | Hoạt động |
|---|---|---|
| Navroz Parsi | Năm mới theo lịch Shahenshahi, thường vào tháng 8 | Mặc đồ mới, đi đền, tiệc gia đình |
| Jamshedi Navroz | Năm mới mùa xuân, khoảng ngày 21 tháng 3 | Lễ đón xuân, gặp gỡ |
| Navjote | Lễ nhập đạo cho trẻ em | Nhận áo sudreh và dây kushti, tiệc lớn |
| Đám cưới Parsi | Nghi lễ và tiệc truyền thống | Bữa tiệc lagan nu bhonu phục vụ trên lá chuối |
Ẩm thực Parsi: hương vị Ba Tư gặp Gujarat
- Dhansak: thịt nấu với đậu lăng và rau, ăn với cơm nâu caramel, món trưa Chủ nhật truyền thống.
- Patra ni machhi: cá phủ tương dừa rau mùi, gói lá chuối hấp.
- Sali boti: thịt cừu sốt ngọt chua rắc khoai tây chiên sợi.
- Akuri: trứng bác với hành, ớt, cà chua.
- Lagan nu custard: bánh custard nướng trong tiệc cưới.
- Raspberry soda: nước ngọt màu hồng nổi tiếng của một nhà máy Parsi lâu đời.
Bạn có thể nếm món Parsi ở một số nhà hàng và quán Irani ở Nam Mumbai, xem bài quán cà phê Irani Nam Mumbai. Trải nghiệm đặc biệt hơn là bữa ăn tại nhà do gia đình Parsi tổ chức cho khách, đặt qua các nền tảng trải nghiệm ẩm thực.
Dadar Parsi Colony: khu phố như bước ra từ quá khứ
Dadar Parsi Colony là khu dân cư Parsi lớn, được quy hoạch từ đầu thế kỷ 20 với đường rộng, cây xanh, nhà thấp tầng kiểu Art Deco, công viên và đền thờ lửa. Đi bộ ở đây vào buổi sáng, bạn sẽ thấy người già ngồi đọc báo trên ban công, trẻ em chơi cricket, không khí yên tĩnh hiếm có giữa Mumbai. Ngoài ra còn có các baug, khu nhà ở do quỹ Parsi xây cho cộng đồng như Cusrow Baug ở Colaba.
Thách thức: cộng đồng đang thu nhỏ
Theo các cuộc điều tra dân số của Ấn Độ, số người Parsi giảm liên tục qua nhiều thập kỷ. Nguyên nhân gồm tỷ lệ sinh thấp, kết hôn muộn, nhiều người không kết hôn, di cư ra nước ngoài và quy định truyền thống về việc con của phụ nữ Parsi lấy chồng ngoài cộng đồng. Chính phủ Ấn Độ đã có chương trình hỗ trợ sinh sản cho cộng đồng. Bên trong cộng đồng, các cuộc tranh luận về cải cách và giữ gìn truyền thống vẫn tiếp diễn.
Ghé thăm văn hóa Parsi tôn trọng
- Không cố vào đền thờ lửa hay Tháp Im lặng.
- Chụp ảnh kiến trúc từ ngoài, không chụp vào nhà riêng.
- Nếu được mời dự tiệc navjote hay đám cưới, mặc lịch sự, nữ có thể che đầu trong nghi lễ.
- Ủng hộ quán Irani, tiệm bánh Parsi đang cố gắng giữ nghề.
Câu chuyện của người Parsi là câu chuyện về sự hòa nhập mà không đánh mất bản sắc, đúng như bình sữa có đường trong truyền thuyết. Mumbai sẽ không là Mumbai nếu thiếu họ.
Câu hỏi thường gặp
Người Parsi và người Irani khác nhau thế nào?
Cả hai đều theo đạo Zoroastrian và có gốc Ba Tư. Người Parsi đến Ấn Độ từ hơn một nghìn năm trước, còn người Irani di cư muộn hơn nhiều, chủ yếu từ thế kỷ 19 và 20.
Du khách có được vào đền thờ lửa Parsi không?
Không, theo truyền thống chỉ người theo đạo Zoroastrian được vào. Du khách có thể ngắm kiến trúc bên ngoài với cổng và tượng phong cách Ba Tư.
Ăn món Parsi ở Mumbai ở đâu?
Một số quán Irani và nhà hàng Parsi ở Nam Mumbai phục vụ dhansak, berry pulao, akuri. Bữa ăn tại nhà do gia đình Parsi tổ chức là trải nghiệm chân thực hơn, cần đặt trước.
Navroz Parsi diễn ra khi nào?
Năm mới Parsi theo lịch Shahenshahi thường rơi vào tháng 8. Ngoài ra cộng đồng còn mừng Jamshedi Navroz vào khoảng ngày 21 tháng 3.
Bài liên quan

Tàu local Mumbai sắp có cửa tự động: thay đổi gì cho khách
Đoàn tàu local không điều hòa có cửa tự động đã về Mumbai chạy thử tháng 11/2026. Vì sao cần, thiết kế thông gió ra sao và du khách đi tàu cần lưu ý gì.

Metro Green Line Thane–Wadala: tuyến tàu không người lái mới
Metro tuyến 4 và 4A (Green Line) nối Wadala với Thane, Gaimukh dài khoảng 35 km. Đoàn tàu không người lái đầu tiên, giai đoạn 1 gồm ga nào và khi nào chạy.

Những người tạo thay đổi ở Mumbai: sáng kiến xã hội đổi mới thành phố
Giáo dục, dọn biển, y tế cộng đồng, thể thao cho trẻ em: các sáng kiến xã hội tiêu biểu ở Mumbai và cách du khách ủng hộ có trách nhiệm.

Dabbawala: dịch vụ cơm hộp biểu tượng của Mumbai trụ vững thế nào
Dabbawala là ai, hệ thống mã màu giao cơm hộp vận hành ra sao, đã vượt qua đại dịch và ứng dụng giao đồ ăn thế nào, và nơi xem họ làm việc.