Mumbai cũ và Mumbai mới: thành phố đang thay đổi thế nào
Mumbai đang thay đổi nhanh hơn bất kỳ giai đoạn nào trong vài thập kỷ qua. Những khu xưởng dệt cũ đã thành tháp văn phòng và trung tâm thương mại, cầu biển Atal Setu nối thành phố với bờ bên kia vịnh, tuyến metro ngầm chạy dưới lòng Nam Mumbai, đường ven biển mới vòng qua Marine Drive và sân bay quốc tế thứ hai ở Navi Mumbai đã đi vào hoạt động. Trong khi đó, Mumbai cũ với nhà chawl, quán Irani, làng chài Koliwada và chợ trăm năm vẫn tồn tại, nhưng chịu sức ép lớn. Hiểu sự giằng co này giúp bạn nhìn thành phố sâu hơn khi đến thăm.
Một lưu ý về tên gọi
“New Mumbai” đôi khi được dùng để chỉ Navi Mumbai, thành phố vệ tinh được quy hoạch từ thập niên 1970 ở bờ đông vịnh Thane để giảm tải cho Mumbai. Trong bài này, “Mumbai mới” mang nghĩa rộng hơn: những thay đổi về hạ tầng, kinh tế và lối sống của cả vùng đô thị, trong đó Navi Mumbai là một phần.
Từ xưởng dệt đến tháp kính
Từ cuối thế kỷ 19 đến thập niên 1980, khu Girangaon, nghĩa là “làng xưởng dệt”, quanh Parel, Lower Parel, Worli là trái tim công nghiệp của Bombay. Hàng chục nhà máy dệt sử dụng hàng trăm nghìn công nhân, phần lớn sống trong nhà chawl, dãy nhà nhiều tầng có hành lang chung và phòng nhỏ. Cuộc đình công lớn của công nhân dệt năm 1982 kéo dài nhiều tháng, góp phần đẩy ngành dệt vào suy thoái.
Trong những thập kỷ sau, đất xưởng được bán và tái phát triển. Ngày nay Lower Parel là khu văn phòng, khách sạn, trung tâm thương mại và nhà hàng hiện đại. Một số ống khói, tường gạch và tên xưởng cũ vẫn được giữ lại trong các khu phức hợp như Kamala Mills, gợi nhớ quá khứ. Đi dạo ở đây buổi tối, bạn sẽ thấy rõ hai thời đại chồng lên nhau, xem thêm bài cuộc sống về đêm ở Mumbai.
Hạ tầng thay đổi cách thành phố di chuyển
| Trước đây | Hiện nay | Ý nghĩa với du khách |
|---|---|---|
| Đi Navi Mumbai, Alibaug phải vòng đường bộ xa hoặc đi phà | Cầu biển Atal Setu nối Sewri với Navi Mumbai, khánh thành đầu năm 2024 | Đi bờ đông vịnh nhanh hơn |
| Đi từ Nam Mumbai lên phía bắc chủ yếu qua đường đông đúc | Cầu Bandra Worli Sea Link và đường ven biển Coastal Road | Ra sân bay, lên Bandra nhanh hơn nếu không kẹt cửa ngõ |
| Chỉ có tàu địa phương và xe buýt | Nhiều tuyến metro, trong đó tuyến ngầm Aqua chạy từ Colaba lên khu sân bay | Đi lại có điều hòa, ít chen lấn |
| Một sân bay quốc tế | Sân bay Navi Mumbai bắt đầu khai thác | Kiểm tra kỹ sân bay khi đặt vé |
Cách tận dụng các tuyến mới có trong bài di chuyển ở Mumbai.
Mumbai cũ vẫn còn đó
- Nhà chawl: ở Girgaon, Parel, Dadar vẫn còn nhiều dãy chawl, nơi hàng xóm sống như một gia đình lớn, cùng tổ chức lễ Ganesh, chia nhau nhà vệ sinh chung. Nhiều chawl đang được tái phát triển thành chung cư cao tầng.
- Quán Irani: từ hàng trăm quán chỉ còn vài chục, xem bài quán cà phê Irani.
- Làng chài Koliwada: vẫn giữ nghề nhưng chịu sức ép từ đô thị hóa và dự án ven biển.
- Khu làng Đông Ấn: như Khotachiwadi ở Girgaon, Ranwar ở Bandra, với nhà gỗ kiểu Bồ Đào Nha.
- Chợ trăm năm: Crawford Market, Bhuleshwar, Chor Bazaar vẫn đông đúc mỗi ngày.
Những tranh luận lớn
Tái phát triển và quyền ở: các dự án tái thiết chawl, khu định cư phi chính thức như Dharavi hứa hẹn nhà ở tốt hơn, nhưng đặt câu hỏi ai được ở lại, cộng đồng có bị chia cắt không. Đọc thêm bài câu chuyện thật về Dharavi.
Di sản và hiện đại: Mumbai có quần thể Gothic Victoria và Art Deco được UNESCO công nhận, nhưng nhiều công trình cũ ngoài vùng bảo vệ đã bị phá. Các nhóm bảo tồn và kiến trúc sư đấu tranh cho việc giữ lại mặt tiền, nội thất cũ.
Môi trường: lấn biển, mất rừng ngập mặn, ngập lụt mùa mưa ngày càng nặng khiến nhiều người lo ngại về khả năng chống chịu của thành phố với biến đổi khí hậu.
Chi phí sống: giá nhà ở Mumbai thuộc hàng cao nhất Ấn Độ, đẩy người trẻ và người lao động ra ngoại ô xa, kéo dài thời gian đi lại mỗi ngày.
Du khách nên nhìn Mumbai thế nào
Đừng chỉ chụp ảnh tháp kính hay chỉ tìm góc hoài cổ. Hãy dành một ngày cho mỗi bên: buổi sáng ở chawl Girgaon, ăn trưa ở quán Irani, chiều đi metro ngầm, tối lên tầng thượng một tòa tháp ở Lower Parel nhìn xuống những mái nhà cũ. Sự tương phản đó chính là Mumbai.
Gợi ý một ngày “hai Mumbai”
- Sáng: đi bộ Khotachiwadi và các chawl ở Girgaon.
- Trưa: ăn ở một quán Maharashtra hoặc quán Irani lâu đời.
- Chiều: đi metro tuyến ngầm, ghé Bandra Kurla Complex xem kiến trúc mới, trung tâm văn hóa NMACC.
- Hoàng hôn: Worli Sea Face, nhìn làng chài Koliwada cạnh cầu Sea Link.
- Tối: ăn tối ở Lower Parel trong khuôn viên xưởng dệt cũ.
Điều gì làm nên Mumbai dù cũ hay mới
Dù hạ tầng thay đổi, tinh thần Mumbai vẫn vậy: người dân tất bật, cởi mở, kiên cường trước mưa lũ và đông đúc, sẵn sàng giúp người lạ trên tàu. Người ta gọi đó là “Mumbai spirit”. Những tòa tháp mới có thể thay đổi đường chân trời, nhưng chính con người mới làm nên thành phố.
Ký ức trong tên gọi
Năm 1995, tên chính thức của thành phố được đổi từ Bombay thành Mumbai, gắn với nữ thần Mumbadevi của người Koli. Nhiều công trình, nhà ga, con đường cũng được đổi tên: Victoria Terminus thành Chhatrapati Shivaji Maharaj Terminus, Prince of Wales Museum thành CSMVS, Flora Fountain thuộc quảng trường Hutatma Chowk. Tuy vậy, người dân vẫn dùng song song tên cũ và tên mới trong đời sống hằng ngày, như gọi VT, Bombay Central hay Bombay duck. Sự tồn tại song song này là ví dụ nhỏ cho cách Mumbai vừa thay đổi vừa giữ ký ức. Khi hỏi đường, nếu tài xế không hiểu tên mới, thử nói tên cũ, và ngược lại.
Câu hỏi thường gặp
Navi Mumbai và Mumbai khác nhau thế nào?
Navi Mumbai là thành phố vệ tinh được quy hoạch từ thập niên 1970 ở bờ đông vịnh Thane, có chính quyền riêng. Mumbai là thành phố gốc trên bán đảo, nơi tập trung trung tâm lịch sử và tài chính.
Cầu Atal Setu nối những đâu?
Cầu biển Atal Setu nối Sewri ở Mumbai với khu vực Nhava Sheva, Navi Mumbai, khánh thành đầu năm 2024. Cầu giúp rút ngắn thời gian đi sang bờ đông vịnh và hướng về Pune, Alibaug.
Nhà chawl là gì?
Chawl là dãy nhà nhiều tầng có hành lang chung và phòng nhỏ, được xây từ thời công nghiệp dệt để công nhân ở. Nhiều chawl vẫn còn ở Girgaon, Parel, Dadar và đang dần được tái phát triển.
Sân bay Navi Mumbai có thay thế sân bay cũ không?
Không, sân bay Navi Mumbai hoạt động song song với sân bay quốc tế Chhatrapati Shivaji Maharaj. Khi đặt vé, hãy kiểm tra kỹ chuyến bay của bạn dùng sân bay nào.
Bài liên quan

Tàu local Mumbai sắp có cửa tự động: thay đổi gì cho khách
Đoàn tàu local không điều hòa có cửa tự động đã về Mumbai chạy thử tháng 11/2026. Vì sao cần, thiết kế thông gió ra sao và du khách đi tàu cần lưu ý gì.

Metro Green Line Thane–Wadala: tuyến tàu không người lái mới
Metro tuyến 4 và 4A (Green Line) nối Wadala với Thane, Gaimukh dài khoảng 35 km. Đoàn tàu không người lái đầu tiên, giai đoạn 1 gồm ga nào và khi nào chạy.

Những người tạo thay đổi ở Mumbai: sáng kiến xã hội đổi mới thành phố
Giáo dục, dọn biển, y tế cộng đồng, thể thao cho trẻ em: các sáng kiến xã hội tiêu biểu ở Mumbai và cách du khách ủng hộ có trách nhiệm.

Dabbawala: dịch vụ cơm hộp biểu tượng của Mumbai trụ vững thế nào
Dabbawala là ai, hệ thống mã màu giao cơm hộp vận hành ra sao, đã vượt qua đại dịch và ứng dụng giao đồ ăn thế nào, và nơi xem họ làm việc.